Zonnepanelen op het oosten, westen of zuiden: wanneer heb je de meeste stroom?

Waarom maakt de ligging van je zonnepanelen uit?

De ligging bepaalt niet alleen hoeveel stroom je panelen in een jaar maken, maar vooral wanneer ze die stroom maken. Dat tweede wordt belangrijker zodra de salderingsregeling op 1 januari 2027 stopt.

Zolang je kunt salderen, maakt het weinig uit of je stroom om 9 uur of om 15 uur opwekt. Je streept teruglevering en afname tegen elkaar weg. Na 2027 krijg je voor teruggeleverde stroom een vergoeding die lager is dan wat je zelf voor stroom betaalt. Dan wordt het waardevol om je verbruik te laten samenvallen met je opwek. En daarvoor moet je weten wanneer jouw dak het meest levert.

Op deze site spreken we vaak over het zonnevenster. Het zonnevenster is de periode van de dag waarin je panelen genoeg stroom leveren om grote apparaten grotendeels op eigen stroom te laten draaien. Als algemene vuistregel gebruiken we ongeveer 10 tot 16 uur. Maar jouw venster kan eerder of later liggen, afhankelijk van je dak.

Hoe leveren zonnepanelen op het zuiden stroom?

Panelen op het zuiden leveren de meeste stroom rond het middaguur, met één duidelijke piek. Dat komt doordat de zon dan het hoogst staat en recht op de panelen schijnt.

In Nederland en België staat de zon in de zomer, met zomertijd, ongeveer rond half twee op haar hoogste punt. In de winter, met wintertijd, is dat rond half één. Je opwekcurve ziet er bij een zuiddak daarom uit als een berg: ’s ochtends langzaam oplopend, een top in het midden van de dag en ’s avonds weer aflopend.

Voor zelf verbruiken betekent dat:

• Je hebt in een relatief korte periode veel stroom over.
• Grote verbruikers plan je zo dicht mogelijk rond het midden van de dag.
• Spreiden is extra belangrijk, omdat alles in hetzelfde korte venster moet passen.

Een zuiddak levert over het hele jaar doorgaans de meeste stroom per paneel. Maar een groot deel daarvan komt op een moment dat je huis het niet allemaal tegelijk kan gebruiken. Daardoor lever je op zonnige middagen vaak veel terug.

Hoe leveren zonnepanelen op het oosten en westen stroom?

Bij een oost-westdak heb je een lagere piek, maar je hebt verspreid over meer uren stroom. De panelen op het oosten leveren vooral in de ochtend, de panelen op het westen vooral in de middag en de vroege avond.

De opwekcurve is daardoor platter en breder. Er is geen hoge top, maar een lange periode met een gemiddeld vermogen. Over een heel jaar leveren oost-westpanelen per paneel meestal iets minder dan panelen op het zuiden. Daar staat tegenover dat je vaak meer panelen op een dak kwijt kunt, omdat ze aan beide kanten liggen.

Voor zelf verbruiken is een oost-westdak eigenlijk prettig. Je hebt meer uren waarin je iets kunt aanzetten, en de piek is minder hoog. Daardoor lever je op een zonnige middag minder terug en kun je meer apparaten na elkaar laten draaien.

Panelen op alleen het oosten of alleen het westen

Liggen al je panelen op één kant, dan verschuift je venster. Bij panelen op het oosten ligt het zwaartepunt in de ochtend en het begin van de middag. Bij panelen op het westen ligt het in de middag en het begin van de avond. Een westdak past daardoor vaak goed bij huishoudens die overdag werken en pas laat in de middag thuiskomen.

Panelen op het zuidoosten of zuidwesten

Een dak op het zuidoosten of zuidwesten zit tussen de twee uitersten in. De curve heeft nog steeds één duidelijke top, maar die top ligt niet precies op het midden van de dag. Bij zuidoost komt de piek wat eerder, in de late ochtend. Bij zuidwest komt hij wat later, in het begin van de middag.

In de praktijk schuif je bij zuidoost je planning ongeveer een uur naar voren ten opzichte van een zuiddak, en bij zuidwest ongeveer een uur naar achteren. Veel Nederlandse en Belgische daken liggen niet precies op het zuiden. Daarom is dit voor veel huishoudens de meest realistische uitgangssituatie.

Welk tijdvenster hoort bij welke ligging?

Het indicatieve venster verschilt per ligging. De tabel hieronder geeft een vuistregel voor een zonnige dag in het voorjaar of de zomer. Op jouw dak kan het afwijken door hellingshoek, schaduw en het seizoen.

Deze tijden zijn bedoeld als startpunt. Je eigen opwekcurve is altijd leidend.

Hoe vind je je eigen zonnevenster?

Je eigen zonnevenster vind je door een paar zonnige dagen de opwekcurve in de app van je omvormer te bekijken. Het deel waar de curve hoog is, is het moment waarop je het meest kunt doen.

Elke omvormer-app ziet er anders uit, maar bijna allemaal hebben ze een dagweergave met een grafiek van het vermogen per uur of per kwartier. Zo pak je het stap voor stap aan:

1. Kies de dagweergave. Zoek in de app naar een scherm met het vermogen in watt of kilowatt over de dag. Dat is iets anders dan de opbrengst in kilowattuur per dag.
2. Zoek drie of vier zonnige dagen op. Kies het liefst dagen uit hetzelfde seizoen. Een grijze dag zegt weinig over je venster.
3. Leg een denkbeeldige lijn. Een wasmachine die water opwarmt vraagt kort ongeveer twee kilowatt. Kijk vanaf welk uur je curve ruim boven die lijn uitkomt, en tot welk uur hij daar blijft. Dat is je venster voor grote verbruikers.
4. Noteer begin en eind. Schrijf per dag op wanneer je venster begint en eindigt. Na een paar dagen zie je een vast patroon.
5. Let op dips. Zie je elke dag op hetzelfde moment een deuk in de curve, dan is dat waarschijnlijk schaduw. Plan je apparaten daaromheen.
6. Vergelijk met je verbruik. Met een energiemeter op de P1-poort zie je wanneer je echt stroom overhoudt, na aftrek van wat je huis al gebruikt. Pas dat moment is je bruikbare venster.
7. Herhaal per seizoen. In de winter is je venster veel korter dan in de zomer. Kijk in het voorjaar en het najaar opnieuw.

Wil je niet zelf rekenen? De gratis Zonnevenster-planner doet dit voor je. Je kiest je woonplaats en de ligging van je panelen, zoals zuid, zuidoost, zuidwest, oost-west, oost of west. De planner haalt dan de weersverwachting op en laat per uur zien wanneer je de meeste stroom kunt verwachten. Je ziet ook de zonuren en de tijden van zonsopkomst en zonsondergang, en je krijgt een voorstel per apparaat voor vandaag, morgen en overmorgen.

Een energiemeter is hierbij het belangrijkste hulpmiddel. De omvormer laat zien wat je panelen maken, maar de energiemeter laat zien wat er overblijft. Lees in de vergelijking van energiemeters welke soorten er zijn. Meer over het meten zelf lees je in eigen verbruik meten via de P1-poort.

Hoe plan je je apparaten bij een zuiddak?

Bij een zuiddak plan je je grote verbruikers dicht rond het middaguur, en je laat ze na elkaar draaien. Zo benut je de piek zonder meer te vragen dan je panelen leveren.

• Rond 11 uur: de vaatwasser, die je ’s avonds hebt gevuld.
• Rond 12 uur: de wasmachine.
• Rond 13 of 14 uur: de droger, direct na de was.
• Tussen 11 en 15 uur: de boiler, met een tijdklok of zonnestroomregelaar.

Heb je een elektrische auto die overdag thuis staat, dan is laden op een laag vermogen over een langere periode vaak beter dan kort op vol vermogen. Zo past de auto naast je andere apparaten.

Hoe plan je je apparaten bij een oost-westdak?

Bij een oost-westdak spreid je je apparaten over de hele dag. Je hebt minder piekvermogen, maar meer uren om iets te doen.

• Ochtend (oostkant): vaatwasser en wasmachine vanaf ongeveer 9 of 10 uur.
• Middag: de boiler of het warme water van de warmtepomp.
• Late middag (westkant): de droger, de slowcooker of de elektrische auto.

Omdat je piek lager is, is het extra belangrijk om apparaten niet tegelijk te laten draaien. Een wasmachine die water opwarmt en een droger samen kunnen al meer vragen dan je panelen op dat moment leveren.

Hoe plan je je apparaten bij een dak op alleen het oosten of westen?

Bij een dak op alleen het oosten draai je je grote verbruikers zo vroeg mogelijk op de dag. Bij een dak op alleen het westen schuif je ze juist naar de middag en het begin van de avond.

Alleen oost

• Zet de vaatwasser ’s avonds klaar en laat hem met uitgestelde start rond 9 uur beginnen.
• Start de wasmachine aansluitend, rond 10 uur.
• Laat de boiler in de ochtend opwarmen, ongeveer tussen 9 en 12 uur.
• Na het middaguur zakt je opwek snel. Plan daar alleen kleine verbruikers.

Alleen west

• Begin de dag met niets bijzonders. Je opwek komt pas op gang na het middaguur.
• Laat de wasmachine rond 13 uur starten en de droger daarna.
• Laat de boiler tussen ongeveer 13 en 17 uur opwarmen.
• Kom je om 17 uur thuis met de auto, sluit hem dan direct aan. Op een zomerdag pak je zo nog een deel van de late zon mee.
• Een slowcooker of oven in de late middag past hier ook goed.

Welk dagschema past bij jouw ligging?

Het beste dagschema hangt af van je ligging. De tabel hieronder geeft per ligging een startmoment voor de vijf apparaten die je het makkelijkst kunt verschuiven. Het gaat om een zonnige dag in het voorjaar of de zomer.

Deze tijden zijn indicatief. Ze gaan uit van een dak zonder grote schaduw en een gewone hellingshoek. Pas ze aan op wat je in je omvormer-app ziet. Draait iets bij jou korter of langer, schuif het volgende apparaat dan mee. Meer per apparaat lees je op de pagina’s over de wasmachine, de elektrische boiler en het laden van je auto.

Hoe ziet dit eruit in een gewone week?

Drie voorbeelden laten zien hoe verschillende huishoudens hun dak benutten. Het zijn illustraties, geen rekenvoorbeelden. Ze laten zien welke keuzes je kunt maken.

Voorbeeld 1: gezin met een zuiddak, allebei buiten de deur aan het werk

Overdag is niemand thuis. Het gezin zet ’s avonds de vaatwasser en de wasmachine klaar en gebruikt de uitgestelde start. De vaatwasser begint om 11 uur, de wasmachine om 12 uur. De droger kan niet automatisch starten, omdat de was er eerst in moet. Die draait daarom alleen in het weekend overdag. De boiler krijgt een tijdklok die alleen tussen 11 en 15 uur verwarmt, aangelegd door een installateur. In het weekend plannen ze de grote was en het bakken op zaterdag rond het middaguur.

Voorbeeld 2: stel met een oost-westdak dat vaak thuiswerkt

Dit stel heeft een breed venster en is vaak thuis. Ze zetten de vaatwasser na het ontbijt aan, rond half tien. De was gaat rond 11 uur, de droger na de lunch. De warmtepomp maakt het tapwater in het begin van de middag. Omdat de piek laag is, letten ze erop dat de droger niet tegelijk met de oven draait. Op thuiswerkdagen kijken ze ’s ochtends in de planner of het een zonnige of grijze dag wordt, en schuiven ze de was eventueel naar de volgende dag.

Voorbeeld 3: gepensioneerd stel met een westdak en een elektrische auto

Dit huishouden heeft de meeste stroom in de middag. Ze doen boodschappen in de ochtend en laden de auto zodra ze terug zijn, rond het middaguur, op een laag laadvermogen tot het eind van de middag. De was gaat rond 13 uur, de boiler warmt op tussen 13 en 17 uur. De vaatwasser draait na de lunch in plaats van ’s avonds. Op dagen dat de auto weg is, plannen ze de droger in de late middag.

Welke fouten maken mensen vaak bij het plannen op hun ligging?

De meeste fouten ontstaan doordat mensen een algemeen schema volgen in plaats van naar hun eigen dak te kijken. Dit zijn de valkuilen die we het vaakst zien:

• Alles tegelijk aanzetten. Vaatwasser, wasmachine en droger samen vragen al snel meer dan je panelen leveren. Spreid ze, zeker bij een oost-westdak met een lagere piek.
• Het zuidschema gebruiken bij een ander dak. Het venster van 10 tot 16 uur is een gemiddelde. Bij een oostdak mis je zo de beste uren in de ochtend.
• Alleen naar de omvormer kijken. De omvormer toont je opwek, niet wat er overblijft. Je koelkast, router en computer gebruiken ook stroom. Een energiemeter laat zien wat je echt over hebt.
• Schaduw vergeten. Een schoorsteen of boom kan elke dag op hetzelfde moment een deel van je opwek wegnemen. Dat zie je alleen als je naar de curve kijkt.
• Eén keer kijken en nooit meer. Je venster verschuift met de seizoenen. Wat in juni klopt, klopt in oktober niet meer.
• Het weer negeren. Op een grijze dag levert een zuiddak soms minder dan een oost-westdak op een zonnige dag. Kijk ’s ochtends even naar de verwachting.

Welke checklist helpt je op weg?

Met deze checklist haal je in een paar weken het meeste uit jouw ligging. Vink af wat je hebt gedaan.

• ☐ Ik weet op welke windrichting mijn panelen liggen, en of het een of twee kanten zijn.
• ☐ Ik heb in de omvormer-app de dagcurve van minstens drie zonnige dagen bekeken.
• ☐ Ik heb genoteerd wanneer mijn venster begint en eindigt.
• ☐ Ik heb gecontroleerd of er een vaste schaduwdip in mijn curve zit.
• ☐ Ik heb een energiemeter op de P1-poort, of ik weet welke ik wil.
• ☐ Mijn vaatwasser en wasmachine starten met uitgestelde start in mijn venster.
• ☐ Ik laat grote verbruikers na elkaar draaien, niet tegelijk.
• ☐ Ik heb met een installateur gesproken over de boiler, warmtepomp of laadpaal.
• ☐ Ik kijk op wisselende dagen even in de Zonnevenster-planner.
• ☐ Ik bekijk mijn venster opnieuw als het seizoen verandert.

Wat doen hellingshoek en schaduw met je venster?

Hellingshoek en schaduw veranderen de vorm van je curve, en dus ook je venster. Ze zijn soms net zo belangrijk als de windrichting.

Steile panelen vangen de lage winterzon beter op, maar leveren in de zomer iets minder op het middaguur. Vlakke panelen doen het omgekeerde. Op een plat dak worden panelen vaak in een lage hoek op het oosten en westen gelegd. Dan krijg je een curve die lijkt op die van een oost-westdak.

Schaduw van een boom, schoorsteen of het buurhuis haalt een stuk uit je curve. Valt die schaduw elke dag op hetzelfde moment, dan zie je dat terug als een dip in de app van je omvormer. Plan je grote verbruikers dan net voor of na die dip.

Is zuid of oost-west beter voor zelf verbruiken?

Voor zelf verbruiken is er geen ligging die altijd beter is. Zuid levert per paneel vaak de meeste stroom, oost-west verspreidt die stroom beter over de dag.

Heb je je panelen al, dan is de vraag niet welke ligging beter is, maar hoe je het meeste uit jouw ligging haalt. Ga je nog panelen kopen of uitbreiden, bespreek dan met een installateur wat bij je dak en je dagritme past. Milieu Centraal heeft een goede algemene uitleg over het kopen van zonnepanelen.

Wat voor elke ligging geldt: begin met de apparaten die je toch al gebruikt. Verschuif ze naar het moment dat jouw dak het meest levert, en kijk met een energiemeter wat er gebeurt. Na een paar weken weet je precies hoe jouw dak werkt.

Hoe pas je het dagschema aan op jouw dak?

Ons gratis dagschema gaat uit van een venster rond het middaguur. Dat past goed bij een zuiddak. Heb je een andere ligging, schuif de tijden dan op.

• Oost-west: trek de tijden uit elkaar. Zet de vaatwasser eerder en de droger later.
• Alleen oost: schuif alles een tot twee uur naar voren.
• Alleen west: schuif alles een tot twee uur naar achteren.

Wil je weten waarom dit na 2027 extra telt? Lees dan wat er verandert in 2027 en zeven dingen die je nu al kunt doen.

Veelgestelde vragen

Bronnen

• Milieu Centraal: opbrengst zonnepanelen
• Milieu Centraal: zonnepanelen kopen
• Rijksoverheid: salderingsregeling
• Energiesparen Vlaanderen: zonnepanelen