Zonnestroom in de winter: wat kun je nog verwachten, en wat kun je doen?

Hoeveel leveren zonnepanelen in de winter?

Zonnepanelen leveren in de winter veel minder stroom dan in de zomer. Het grootste deel van je jaaropbrengst komt in de maanden van april tot en met september. In november, december en januari maken je panelen maar een klein deel daarvan.

Dat is normaal en zegt niets over de kwaliteit van je installatie. Het komt door drie dingen die je niet kunt veranderen:

• De zon staat laag. In december komt de zon op het middaguur maar ongeveer vijftien graden boven de horizon. Het licht valt schuin op je panelen en legt een langere weg door de atmosfeer af.
• De dagen zijn kort. Rond de kortste dag is het in Nederland en België maar ongeveer acht uur licht. En de eerste en laatste uren leveren bijna niets op.
• Het is vaker bewolkt. Bij een dik wolkendek zakt de opwek sterk, ook midden op de dag.

Wil je weten wat jouw panelen in de winter opleveren, kijk dan in de app van je omvormer naar de maandweergave van vorig jaar. Dat zegt meer dan een algemeen getal.

Hoe ziet het zonnevenster eruit in de winter?

In de winter krimpt het zonnevenster tot een paar uur rond het middaguur. Op een heldere dag ligt het ongeveer tussen 11 en 14 uur. Op een grijze dag is er soms helemaal geen venster.

Het zonnevenster is de periode van de dag waarin je panelen genoeg leveren om een groot apparaat grotendeels op eigen stroom te laten draaien. In de zomer is dat venster breed. In de winter is het smal en laag.

Daar komt bij dat je huis in de winter meer stroom gebruikt. De verlichting brandt langer, je bent vaker binnen en elektrische verwarming of een warmtepomp draait meer. Een groot deel van je winteropwek gaat daardoor direct naar je basisverbruik. Je houdt weinig over om bewust in te plannen.

Hoe verschilt het venster per seizoen?

Het venster verschilt sterk per seizoen. De tabel hieronder is een indicatie voor een zonnige dag bij panelen op het zuiden. Bij panelen op het oosten en westen wordt het venster iets breder en lager. Lees daarover meer in zonnepanelen op het oosten, westen of zuiden.

Wat kun je per wintermaand verwachten en doen?

De winter is niet één blok. November en februari bieden duidelijk meer kansen dan december en januari. Hieronder per maand wat je kunt verwachten, wat je plant en wat je alvast voorbereidt.

De tijden voor daglicht zijn afgerond en gelden ongeveer voor het midden van Nederland. In het westen gaat de zon iets later op en onder, in het oosten iets eerder. In België liggen de tijden in dezelfde orde. Je eigen tijden zie je in de Zonnevenster-planner: die toont per dag de zonuren, de zonsopkomst en de zonsondergang voor jouw woonplaats.

November: het laatste stuk van het najaar

In november zie je de opwek wekelijks zakken. Op een heldere dag kun je nog een wasmachine en een vaatwasser na elkaar rond het middaguur laten draaien. Op grijze dagen niet. Dit is een goed moment om je zomergegevens uit de omvormer-app te bekijken, nu je nog weet hoe je de zomer hebt aangepakt. Noteer welke apparaten goed te verschuiven waren en welke niet.

December: accepteren dat er weinig te halen valt

December is de maand met de minste opwek. De zon staat het laagst en de dagen zijn het kortst. Plan alleen iets op een echt heldere dag, en dan één apparaat in het zonnigste uur. Gebruik deze maand vooral om dingen te regelen: een energiemeter bestellen of installeren, en je energiecontract voor het nieuwe jaar bekijken. Op 1 januari 2027 stopt in Nederland de salderingsregeling, dus december 2026 is een logisch moment om je contract na te lopen.

Januari: het nieuwe jaar zonder saldering

In januari worden de dagen alweer langer, maar je merkt het in de opwek nog nauwelijks. Plan op heldere dagen één apparaat. Dit is de maand om met je installateur te praten, voordat het voorjaarsdrukte wordt. Vraag naar een tijdklok of zonnestroomregelaar voor je boiler, naar SG-ready voor je warmtepomp en naar zonneladen voor je laadpaal.

Februari: de aanloop naar het voorjaar

In februari zie je de opwek duidelijk stijgen, zeker in de tweede helft van de maand. Op heldere dagen kun je weer twee apparaten na elkaar plannen. Test nu je voorjaarsschema: zet de vaatwasser en de wasmachine op uitgestelde start rond het middaguur en kijk met je energiemeter wat er gebeurt. Dan begin je in maart met een schema dat al werkt.

Hoe vind je je eigen wintervenster in de omvormer-app?

Je wintervenster vind je door een heldere en een grijze winterdag naast elkaar te leggen in de app van je omvormer. Het verschil tussen die twee dagen is in de winter groter dan in elk ander seizoen.

1. Open de dagweergave met het vermogen per uur of per kwartier.
2. Zoek een heldere winterdag op. Kijk vanaf welk uur je opwek boven het verbruik van een wasmachine uitkomt, ongeveer twee kilowatt als hij water opwarmt. Lukt dat niet, kijk dan wanneer de curve het hoogst is.
3. Zoek een grijze dag op. Je ziet dan hoe laag de opwek kan zijn. Op zo’n dag heeft plannen weinig zin.
4. Vergelijk met dezelfde maand vorig jaar. De maandweergave laat zien of je installatie zich normaal gedraagt.
5. Leg het naast je verbruik. Met een energiemeter zie je of je op het zonnigste uur echt stroom overhoudt, of dat je huis het al opmaakt.

Liggen je panelen op het oosten of westen, dan is je wintercurve lager en vlakker dan bij een zuiddak. Op een westdak kan het zonnigste uur in de winter in het begin van de middag liggen. In de planner kies je je ligging, zodat de verwachting per uur daarop wordt afgestemd.

Wat heeft in de winter nog zin?

Op een heldere winterdag kun je nog steeds één grote verbruiker in het zonnigste uur plannen. Kies een apparaat dat je toch al gebruikt en dat kort veel vraagt.

• De wasmachine rond 12 uur, op een lagere temperatuur.
• De vaatwasser op uitgestelde start, zodat hij midden op de dag begint.
• Een slowcooker die rond het middaguur aangaat voor het avondeten.

Kijk met een energiemeter of je op dat moment echt stroom overhoudt. In de winter is het verschil tussen een heldere en een grijze dag groot. Een vaste planning werkt daardoor minder goed dan in de zomer. Kijk liever ’s ochtends naar de weersverwachting en beslis dan.

Werk je overdag buiten de deur, dan is de uitgestelde start in de winter je belangrijkste hulpmiddel. Zet de wasmachine of vaatwasser de avond ervoor klaar, maar alleen als de verwachting voor de volgende dag helder is. Is het grijs, laat het apparaat dan gewoon ’s avonds draaien. Zo voorkom je dat je de hele dag een volle machine laat staan voor een opwek die niet komt. In het weekend heb je meer vrijheid: kies dan de zonnigste dag van de twee voor de grote was.

Wat heeft in de winter weinig zin?

In de winter kun je grote verbruikers zoals de warmtepomp en de elektrische auto nauwelijks op zonnestroom laten draaien. Je panelen leveren dan te weinig om ze te dekken.

Een warmtepomp heeft in de winter de meeste warmte nodig, precies als je panelen het minst leveren. Voorstoken in de middag levert dan weinig op. Comfort gaat voor. Zet je huis niet kouder om op zonnestroom te wachten.

Ook je auto laden lukt in de winter zelden op zonnestroom. Een auto vraagt een minimaal laadvermogen, en dat haal je op een winterdag vaak niet. Laad dan gewoon wanneer het jou uitkomt, of op het moment dat je contract het gunstigst is.

Het is eerlijk om te zeggen: in de winter is er weinig te winnen met verschuiven. De echte winst zit in het voorjaar, de zomer en het najaar.

Hoe pak je een winterweek in de praktijk aan?

Drie voorbeelden laten zien hoe je in de winter beslist. Het zijn illustraties van keuzes, geen rekenvoorbeelden.

Voorbeeld 1: een heldere vrijdag in januari

Op donderdagavond laat de weersverwachting voor vrijdag een heldere dag zien. Het huishouden zet de wasmachine klaar met een uitgestelde start om 12 uur, op 30 graden. De vaatwasser draait die ochtend niet, maar schuift naar ’s avonds, zodat de wasmachine het zonnigste uur alleen heeft. Het boilerprogramma blijft zoals het is, omdat de opwek te laag is om de boiler ook nog mee te nemen.

Voorbeeld 2: een grijze week in december

De hele week is het bewolkt. In de omvormer-app is de curve vlak en laag. Het huishouden doet niets bijzonders: de was draait wanneer het uitkomt, de vaatwasser ’s avonds zoals altijd. Ze gebruiken de week om een energiemeter te installeren en hun contract voor 2027 te vergelijken. Dat is in deze week de nuttigste stap.

Voorbeeld 3: een warmtepompwoning in februari

Dit huis heeft een warmtepomp met vloerverwarming. In december en januari draaide die vooral ’s nachts en ’s ochtends, en daar veranderde het huishouden niets aan. In de tweede helft van februari, op heldere dagen, verschuiven ze het tapwaterprogramma naar het begin van de middag. Het voorstoken van de vloer laten ze nog met rust. Dat proberen ze pas in maart, als de opwek hoger is. Instellingen aan de warmtepomp laten ze controleren door hun installateur.

Welke fouten maken mensen in de winter?

De meeste winterfouten komen voort uit te hoge verwachtingen of uit onrust over een lage opbrengst. Dit zijn de valkuilen die we het vaakst zien:

• Het zomerschema doorzetten. Een vaste planning om 11 en 12 uur levert op grijze winterdagen niets op. Kijk per dag naar het weer.
• Te veel tegelijk plannen. In het zonnigste winteruur past vaak maar één groot apparaat. Twee tegelijk betekent dat je alsnog van het net afneemt.
• Comfort opofferen. Je huis kouder zetten om op zonnestroom te wachten, levert in de winter weinig op en kost comfort.
• Panelen zelf schoonmaken of sneeuw ruimen. Dat is gevaarlijk en kan je panelen beschadigen.
• Winter met zomer vergelijken. Een lage opbrengst in december is normaal. Vergelijk met dezelfde maand vorig jaar.
• De winter laten lopen. Wie in de winter niets voorbereidt, begint in het voorjaar pas met zoeken. Dan zijn installateurs druk en mis je de eerste zonnige weken.

Welke checklist maakt je klaar voor het voorjaar?

Gebruik de winter om deze punten af te vinken. Dan kun je in maart meteen profiteren.

• ☐ Ik heb mijn zomer- en najaarsgegevens uit de omvormer-app bekeken.
• ☐ Ik heb een energiemeter op de P1-poort, of ik heb er een besteld.
• ☐ Ik weet wat mijn leverancier vanaf 2027 vergoedt voor teruglevering.
• ☐ Ik heb gekeken of mijn leverancier terugleverkosten rekent.
• ☐ Ik heb met een installateur gesproken over mijn boiler, warmtepomp of laadpaal.
• ☐ Ik weet welke apparaten een uitgestelde start hebben, en hoe die werkt.
• ☐ Ik heb een voorjaarsschema gemaakt voor mijn ligging.
• ☐ Ik heb het schema in februari al eens getest op een heldere dag.
• ☐ Ik heb de Zonnevenster-planner ingesteld met mijn woonplaats en ligging.

Waarom telt de winter na 2027 minder zwaar?

Na het einde van salderen telt vooral hoeveel stroom je terugleverst, en dat is in de winter weinig. Je gebruikt dan vanzelf bijna alles wat je opwekt.

Tot en met 2026 kun je in Nederland teruggeleverde stroom wegstrepen tegen je afname, ook als die in verschillende seizoenen vallen. Een overschot in juli compenseert dan je verbruik in december. Vanaf 1 januari 2027 kan dat niet meer. Het overschot uit de zomer levert dan alleen nog een lagere terugleververgoeding op.

Dat betekent dat je inspanningen om zelf te verbruiken zich vooral in de zonnige maanden lonen. Lees meer in wat er verandert in 2027. In België bestaat de terugdraaiende teller voor de meeste huishoudens al niet meer, dus daar geldt hetzelfde.

Hoe gebruik je de winter om je voor te bereiden?

De winter is een goed moment om je voor te bereiden op het voorjaar. Als de zon terugkomt, kun je dan meteen beginnen.

1. Plaats een energiemeter. Dan heb je in het voorjaar direct gegevens over je verbruik en je overschot. Zie de vergelijking van energiemeters.
2. Praat met je installateur. Vraag naar de mogelijkheden van je boiler, warmtepomp of laadpaal om op zonne-overschot te reageren. Installateurs hebben in de winter vaak meer tijd dan in het voorjaar.
3. Bekijk je energiecontract. Kijk wat jouw leverancier na 2027 vergoedt voor teruglevering en of er terugleverkosten zijn. Meer uitleg vind je in terugleverkosten uitgelegd.
4. Maak een voorjaarsschema. Leg vast welke apparaten je op welke dag in de middag laat draaien. Ons gratis dagschema is een goed startpunt.

Wat betekent de winter voor huishoudens in België?

In België gelden dezelfde natuurwetten, maar in Vlaanderen speelt in de winter ook het capaciteitstarief mee. Een deel van je nettarief hangt daar af van je hoogste kwartierpiek per maand.

In de winter is de kans op een hoge piek groter. Je panelen vangen weinig op, terwijl verwarming, verlichting en koken tegelijk stroom vragen. Spreid daarom je grote verbruikers, ook als er geen zon is. Laat de wasmachine en de droger niet tegelijk draaien met de oven of de laadpaal. Zo houd je je piek lager, los van wat je panelen leveren.

Meer hierover lees je in slim zonnestroom gebruiken in België.

Wat doe je met sneeuw op je zonnepanelen?

Ligt er sneeuw op je zonnepanelen, dan leveren ze bijna niets. Laat de sneeuw gewoon liggen. Die glijdt of smelt er meestal vanzelf af zodra de zon erop schijnt.

Panelen zijn donker en liggen schuin, waardoor sneeuw er sneller af gaat dan van de rest van het dak. Probeer de sneeuw niet weg te halen met een bezem, een hogedrukspuit of warm water. Je kunt het glas of de coating beschadigen. Warm water op koud glas kan bovendien spanning in het glas veroorzaken.

Vorst zelf is geen probleem voor je panelen. Kou is zelfs gunstig voor het rendement: panelen werken beter bij lage temperaturen. Het probleem in de winter is het gebrek aan licht, niet de kou.

Hoe weet je of een lage opbrengst normaal is?

Een lage opbrengst in de winter is meestal normaal. Vergelijk je opbrengst daarom met dezelfde maand van vorig jaar, en niet met de zomer.

Let wel op als:

• Je omvormer een foutmelding geeft of geen gegevens meer doorstuurt.
• Je op een heldere dag helemaal geen opwek ziet.
• De opbrengst duidelijk lager is dan dezelfde maand vorig jaar, bij vergelijkbaar weer.

In die gevallen is het verstandig om je installateur te laten kijken. Milieu Centraal heeft daarnaast een goede algemene uitleg over de opbrengst van zonnepanelen.

Veelgestelde vragen

Bronnen

• Milieu Centraal: opbrengst zonnepanelen
• Milieu Centraal: salderingsregeling
• Rijksoverheid: salderingsregeling
• KNMI: weer en klimaat
• Energiesparen Vlaanderen: zonnepanelen